ขอจำเริญพร ท่านพุทธศาสนิกชนผู้สนใจในธรรมทั้งหลาย ใกล้สิ้นปี ๒๕๖๘ ปีนี้ทางวัดพระธาตุทุ่งเศรษฐี มีสวดมนต์ข้ามปีไหม? “ตอบว่ามีเหมือนทุกปี โดยจัดขึ้นในวันที่ ๓๑ ธันวาคม ภาคเช้า ๑๑.๐๐ น. ใส่บาตร ถวายภัตตาหารเพล ภาคค่ำ เวลา ๔ ทุ่ม ๓๐ นาที จัดสวดมนต์ข้ามปี มีโอกาสเวลาโอกาส สะดวก ก็ขอเชิญทุกท่านร่วมบุญโดยทั่วกัน

วันนี้ขอบรรยายเรื่องเสนาสนะทั้งหลาย ในวัดของเรา ตลอดถึงเวจกุฎีที่น้ำรั่วซึม ก็ดี ทั้งพระทั้งโยมต้องช่วยกันดูแลรักษา สำหรับพระภิกษุ มีวินัยว่าด้วยการบำรุงรักษาเสนาสนะ กุฏิ วิหาร และเวจกุฎี

ตามหลักพระวินัยปิฎกเถรวาท

———

เสนาสนะ กุฏิ วิหาร และเวจกุฎี เป็นปัจจัยพื้นฐานที่เอื้อต่อการดำรงสมณธรรมของภิกษุสงฆ์ พระพุทธเจ้าทรงวางหลักพระวินัยไว้ชัดเจนว่า เสนาสนะเหล่านี้เป็น สมบัติของสงฆ์ (สังฆิกะ) มิใช่ของภิกษุรูปใดรูปหนึ่ง ภิกษุผู้เข้าอยู่อาศัยจึงมีหน้าที่ต้องใช้ด้วยความสำรวม และบำรุงรักษาให้มั่นคง สะอาด และเหมาะสมแก่สมณเพศ (สมณภาวะ)

การละเลย ไม่ดูแล หรือใช้เสนาสนะอย่างมักง่าย ย่อมเป็นเหตุให้สมณศรัทธาเสื่อม และเป็นการขาดความเคารพในพระศาสนาโดยทางอ้อม

⸻

๑. ความหมายของเสนาสนะในพระวินัย

คำว่า เสนาสนะ ในพระวินัยหมายถึง

• กุฏิ

• วิหาร

• โรงฉัน

• เวจกุฎี (ส้วม)

• ที่พักอาศัยทุกชนิดของสงฆ์

พระวินัยปิฎก มหาวรรค เสนาสนขันธกะ

ทรงบัญญัติให้เสนาสนะเป็นของสงฆ์ ใช้ร่วมกัน มิให้ถือเอาเป็นกรรมสิทธิ์ส่วนตน

⸻

๒. หลักวินัยทั่วไปเกี่ยวกับการใช้เสนาสนะ

ภิกษุต้องปฏิบัติดังนี้

1. ใช้เสนาสนะด้วยความเคารพ

2. ไม่ทำให้ชำรุดทรุดโทรมโดยประมาท

3. ดูแลรักษาเสมือนของส่วนรวม

4. เมื่อย้ายออก ต้องคืนสภาพเรียบร้อย

พระวินัยปิฎก มหาวรรค

“ภิกษุผู้ใช้เสนาสนะแล้วไม่รักษา ย่อมชื่อว่าไม่เคารพในสังฆสมบัติ”

⸻

๓. หน้าที่ของภิกษุต่อการบำรุงรักษาเสนาสนะ

๓.๑ การดูแลตามปกติ

ภิกษุพึงกระทำเป็นกิจวัตร ได้แก่

• กวาด ล้าง ทำความสะอาดกุฏิและบริเวณ

• ตรวจดูหลังคา ฝา พื้น ประตู หน้าต่าง

• ป้องกันความเสียหายจากน้ำ ฝน ปลวก และความชื้น

• จัดสิ่งของให้เป็นระเบียบ สมถะ

พระวินัยปิฎก จุลวรรค

ระบุว่า ภิกษุพึงทำเสนาสนะให้เป็นที่รื่นรมย์ รมณียสถาน แก่การเจริญภาวนา

⸻

๔. วินัยเกี่ยวกับการซ่อมแซมเสนาสนะที่ชำรุด

๔.๑ การซ่อมแซมเล็กน้อย

เช่น

• อุดรอยรั่วเล็กน้อย

• ซ่อมไม้หลุด

• แก้ไขความชำรุดที่ไม่ใช้ทรัพย์มาก

✔ ภิกษุสามารถทำเองได้

✔ ไม่เป็นอาบัติ

✔ ถือเป็นการสงเคราะห์สังฆสมบัติ

พระวินัยปิฎก มหาวรรค

อนุญาตให้ภิกษุซ่อมแซมเสนาสนะเพื่อการอยู่อาศัยอันเหมาะสม

⸻

๔.๒ การซ่อมแซมขนาดกลาง

เช่น

• เปลี่ยนหลังคา

• ซ่อมผนัง พื้น โครงสร้างบางส่วน

แนวปฏิบัติ:

• ภิกษุไม่สั่งการในลักษณะผู้ว่าจ้าง

• ใช้วิธีแจ้งเหตุจำเป็นแก่สงฆ์หรือญาติโยม

• ไม่เกี่ยวข้องกับการถือเงินโดยตรง

พระวินัยปิฎก นิสสัคคิยปาจิตตีย์

ห้ามภิกษุยินดีหรือครอบครองเงิน แต่อนุญาตให้ประสานเพื่อกิจของสงฆ์

⸻

๔.๓ การซ่อมแซมใหญ่ หรือการก่อสร้าง

เช่น

• รื้อสร้างใหม่

• ต่อเติมถาวร

• ใช้ทรัพย์จำนวนมาก

ต้องดำเนินการดังนี้

1. แจ้งสงฆ์

2. ดำเนินการโดยมติสงฆ์

3. ใช้ทรัพย์วัดหรือศรัทธาญาติโยมโดยชอบธรรม

4. ภิกษุไม่รับเงิน ไม่จัดซื้อเอง

พระวินัยปิฎก มหาวรรค – สังฆกรรม

กิจเกี่ยวกับสังฆสมบัติพึงทำโดยสงฆ์

⸻

๕. วินัยว่าด้วยเวจกุฎี (ส้วม)

พระพุทธเจ้าทรงเน้นย้ำเรื่องความสะอาดของเวจกุฎีเป็นพิเศษ

ภิกษุต้อง:

• ล้าง ราดน้ำ หลังใช้

• กวาดบริเวณให้สะอาด

• ไม่ทิ้งสิ่งปฏิกูลเรี่ยราด

พระวินัยปิฎก จุลวรรค

“ภิกษุผู้ใช้เวจกุฎีแล้วไม่ชำระ เป็นผู้มักง่าย ไม่สมควรแก่สมณธรรม”

เมื่อเวจกุฎีชำรุด

• ชำรุดเล็กน้อย → ภิกษุช่วยซ่อมได้

• ชำรุดมาก → แจ้งสงฆ์หรือฆราวาสช่วย

• ปล่อยปละละเลย → ผิดจริยาวัตร เสื่อมสมณภาพ

⸻

๖. อานิสงส์แห่งการบำรุงรักษาเสนาสนะ

พระพุทธเจ้าตรัสว่า

“ผู้ใดบำรุงเสนาสนะ ย่อมชื่อว่าบำรุงสงฆ์”

ผลที่ได้รับ:

• เกิดความสามัคคีในสงฆ์

• เป็นแบบอย่างที่ดีแก่ญาติโยม

• เกื้อหนุนการปฏิบัติธรรมให้มั่นคง

• รักษาศรัทธาพระศาสนาให้ยั่งยืน

⸻

สรุปแล้วย่อมเป็นหน้าที่ร่วมกัน

การดูแล ซ่อมแซม และบำรุงรักษาเสนาสนะ มิใช่งานต่ำต้อย หากแต่เป็น กิจแห่งสมณธรรม ที่พระพุทธเจ้าทรงรับรองไว้ในพระวินัย ภิกษุผู้ใส่ใจในเรื่องนี้ ย่อมชื่อว่าเป็นผู้เคารพในสงฆ์ เคารพในพระศาสนา และดำรงตนสมควรแก่ผ้ากาสาวพัสตร์ รูปขอเจริญพร