เวลานี้ 5:25 AM หลายคนเริ่มยิ้ม ทำไมวัย 86 ปี ของผมจึงต้องตื่นแต่เช้ามืด คนเคยมีประสบการณ์ การนอนที่เป็นครอบครัว คือ ช่วงเช้ามืด เสียงรถไม่มี กลุ่มควันของรถเมื่อไม่มีรถ ควันจากรถ ซึ่งไม่เคยมี คุณประโยชน์ต่อการหายใจ นักจิตวิทยา เคยบอกกับผม ช่วงผมเรียนปริญญาโท ปี 1969 ที่วิทยาลัย รัฐออริกอน เขาพูดถึงคุณประโยชน์ ของรถมีมากมาย แต่โทษของรถในการเผาผลาญ ควันและเขม่าจากรถก็ลอย คนสูดควันเข้ามากๆ ก็ย่อมมีปัญหาเรื่องปอด

วันที่ 14 มิถุนายน 2026 ผมกับแม่บ้านเดินทางไปเที่ยวสแกนดิเนเวีย กับเรือ เรือชื่อ Princess ผมเคยเดินทางท่องเทียวทางเรือ ก่อนครั้งนี้เกือบ 3 ปี เรือเดินทางไปทะเลเมดิเตอร์เรเนี่ยม วันนั้นจอดที่ประเทศ “สเปน” รอให้คนลงท่องเทียวในประเทศที่จอด

ทุกครั้งที่ผมไปทางเรือ ชอบเดินเที่ยวตามเมื่องต่างๆ บ่อยครั้งจะศึกษา ความเป็นอยู่ของเมืองนั้นก่อนไป การศึกษาค้นคว้า อ่าน เป็นพฤติกรรมของผมตั้งแต่เด็ก อยากออกนอกเรื่องสักนิดขอเวลาหน่อยนะขอรับ

ประมาณ 3 ปี ผมไปเรือท่องเที่ยวชื่อ Princess เรือลำเดียวกัน เรือจอดที่ประเทศสเปน ผมเดินขึ้นชั้นบน มีเพื่อนคนไทยหลายคนรออยู่

ระหว่างผมเดินไปเพื่อพบเพื่อนคนไทยจะได้เดินไปท่องเที่ยวด้วยกัน หลายปีช่วงการเดินทางท่องเที่ยวยังต่างประเทศ ผมเคยไปญี่ปุ่น ไปเกาะฮ่องกง มาเก๊าส์ และสิงคโปร์

ยังจำเหตุการณ์ได้ ไปฮ่องกง นั่งเรือจากฮ่องกงไปมาเก๊าส์ที่มาเก๊าส์ มีบ่อนการพนัน คนที่ชอบการเสี่ยงโชคก็ย่อมอยากวัดดวง

ผมเล่าอย่างไม่อาย ผมเป็นคนดวงการพนันไม่ดี ถ้าเรื่องการท่องเที่ยว การเรียนทุกสิ่ง “โอเค”

ผมเคยคุยกับนักจิตวิทยา นานมาก ปี 1970 ที่รัฐวอชิงตันสเตท ตอนนั้นผมเรียนปริญญาโทที่วิทยาลัย Eastern Oregon College เมือง La Grande วิทยาลัยผม อยู่เหนือทางตะวันวันของรัฐออริกอน ผมยังจำ วิทยาลัยได้ดี ช่องฤดูหนาว หิมะตกวิทยาลัยตอนเดินที่สูง เพราะที่ภูเขาใกล้ๆ การเดินระมัดระวังมาก ถ้าหกล้มชีวิตย่อมลำบาก

พอพูดถึง “หกล้ม” ประมาณ 3 ปี ผมไปท่องเที่ยวทางเรือ เรือ Princess คงลำเดียวกับเรือที่ผมไป เมื่อไม่กี่วันนี้ 2 อาทิตย์ จากอังกฤษ (เกาะเล็กๆ) เดินทางไปนอร์เวย์ และประเทศเดนมาร์ค

การเดินทางท่องเที่ยวคือชีวิตผม ตอนเรียนมัธยม ไปเที่ยวหัวหินบ่อยมาก ค้างคืนที่วัดเขาตะเกียบ วัดนี้สาขาเดียวกับวัด “ราชบพิธ” และตอนสร้างวัดเขาตะเกียบใหม่ๆ วัดราชบพิธเคยไปทอดพระกฐิน เหตุผลไปหลับนอนได้ เพราะผมเป็นศิษย์วัดราชบพิธ ผมอยู่กับสมเด็จพระสังฆราช

ผมอดที่จะกล่าว คำขอบพระคุณวัดราชบพิธ ที่ให้ชีวิตดีๆ จนถึงวันนี้ ส่งต่อลูกหลานที่ผมพูด เมื่ออยู่รถ อยู่ฟรีกินฟรีบ้าง แต่ผมเป็นศิษย์สมเด็จ อาหารเช้าที่ท่านฉัน ส่วนมากจะเป็นข้าวต้ม ร้านที่ทำมาให้ทุกวันคือร้านเนืองสิน อยู่เลยวัดไปครึ่งไมล์ ชื่อร้านเนืองสิน

การเดินทางท่องเที่ยว ชีวิตได้อะไรบ้านวันแรก ความตั้งใจจะไปผมจะไปห้องสมุดของโรงเรียนวันเสาร์อาทิตย์ จะไปหอสมุดแห่งชาติ ติดกับสนามหลวง พอพูดถึงสนามหลวง ผมวันหยุดชอบไปเจตนาไปเดินเล่น ไปวัดพระแก้ว ดูภาพวาดรามเกียรติ์ แล้วเลยไป สนามหลวง โดยเฉพาะ หน้าๆดู แข่งขันว่าว ระหว่างว่างจุฬาและว่างปักเป้า

ทุกครั้งไปสนามหลวง ชอบไปหาของกิน 2 ที่ ที่ท่าพระจันทร์ ชอบท่าพระจันทร์มีของขายเยอะ และอีกอย่างที่ชอบมากนั่งเรือข้ามฝากไปต่อโรงพยาบาลศิริราช

วันหยุดอีก 2 ที่ชอบไป คือ วังบูรพามีร้านหนังสือหลายร้าน ชอบเดินเล่น ดูของตามห้าง ไม่ได้ซื้อหรอกครับ เด็กนักเรียน พ่อแม่ให้เงินจำกัด และความสำคัญ ผมยังโตแล้วขาดความเข้าใจในตัวสิ่งของ

การท่องเที่ยว “สแกนดิเนเวีย” ครั้งนี้ มีเพื่อนและญาติคนไทยไปด้วย ทุกเช้าของชีวิตในเรือท่องเที่ยว หลังจากตื่นราว 5:00-5:30 AM จะออกกำลัง ไม่ส่งเสียง รบกวนแม่บ้านที่เตียงใกล้ๆ หลังจากตื่น ออกกำลังเล็กๆ บนเตียง หยิบหนังสือท่องเที่ยว และแผนที่มาศึกษา การท่องเที่ยวสามารถลดรายจ่ายได้ ถ้าไม่พึ่ง เช่ารถ

แต่ก็มีบ้างความจำเป็นที่ต้องเช่ารถ ไปสถานที่ที่เราวางแผนอยากไป เรื่องการอ่านหนังสือ ศึกษาแผนที่ ผมมีความคล่องตัว และการรักการอ่าน

เหมือนผม ก่อนไปเที่ยว น้องชายกลับจากไทย มาอเมริกา บอกกับผมว่า หลานชาย ลูกน้องชาย ได้รับความเจริญ เลื่อนยศเป็นนายพลตำราจตรี

ผมจำคำพูด ของสมเด็จพระสังฆราช สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ ท่านบอกว่า ความสำเร็จชของชีวิต คือความปรารถนาของทุกคน ความสำเร็จจะเป็นไปได้ คือความขยันและปฏิบัติตาม และขาดไม่ได้คือการค้นคว้าข้อมูลที่ถูกต้อง “คำว่าข้อมูล” ที่พัฒนาชีวิตให้ก้าวหน้า

อย่างผมหลังจากจบ กศ.น. (การศึกษาบัณฑิต) จาก วิทยาลัยครูบางแสน เป็นครูหัวหน้าหมวดคณิตศาสตร์ อยู่ที่โรงเรียนประชาราษฎร์อุปถัมภ์ โรงเรียนสร้างกลางทุ่งที่ห้วยขวาง ปกติผมรักอาชีพครู

แปลกผมเรียนครู ยิ่งจบปริญญาโท 1970 ที่วิทยาลัยรัฐออริกอน ไม่เคยใช้ความรู้ทำงาน “ตรง” คำว่างานตรง คือทำตามความรู้ที่เรียนมา ผมจบปริญญากับมาเปิดร้านอาหารเริ่มต้น คุ้กอาหารไม่กี่อาทิตย์ก็มีคุ้กและคนงานด้านอื่นแทน

สิ่งหนึ่งของชีวิตผม อยู่กับสมเด็จพระสังฆราช สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ วัดราชบพิธ ก่อนมาอยู่กับท่าน ท่านรู้จักผมในฐานะ เด็กเรียนหนังสือดี เรียนได้ที่หนึ่ง ประถม 1 ถึงประถม 4 ได้รับรางวัลจากพระหัตรของสมเด็จ

สิ่งหนึ่งในตัวผมมี เป็นความเหมือนกับภรรยาและลูกผม ภรรยาผมเคยได้ทุนมาดูงานในอเมริกา หลังจากแต่งงาน มีลูกสาวและลูกชายสองคนห่างกัน 7-8 ปี

อาชีพครูของผม คิดเสมอ เมื่อมีลูกเราควรทุ่มเทให้การศึกษา เหมือนแม่ผม ท่านอยู่ต่างจังหวัด แต่ส่งทุกคนเขียน

ผมเคยคุยกับนักจิตวิทยา บอกกับผมว่าชีวิตคนการเรียน หาความรู้ ความสามารถ เพิ่มสติปัญญาที่เกิดและติดตัวเราให้พัฒนา ท่านบอกกับผม ให้ดูตัวเด็ก เขาเกิดมา ถ้าไม่สอน ไม่ส่งเสริมให้เรียน และให้รู้จักช่วยกันดูและสังคม

เคยบอกผม ดูพวกนั่งตามริมถนนขอเงิน โดยความเป็นจริงของชีวิต ทุกคนเกิดมากับความคิด คือสติปัญญาระหว่างคนของเงินกับคนให้ ความแตกต่างคนขอนั่งตามถนนหรือยืนขอเงิน ชีวิตจริงๆของเขาย่อมลำบากจริง ต้นเหตุเราไม่รู้

แต่ระบบในวงการดำเนินชีวิต หรือตำราเขียนไว้ ให้เราพึ่งตัวเอง ขยัน อดทน มีมานะ หางานทำ หลักเศรษฐศาสตร์ พูดเหมือนกันขยันหาความรู้ เรียน ทำงาน ย่อมมีชีวิตอยู่ได้จะมีเงินมากหรือน้อย ไม่สำคัญ พอมีอิสระ ทำงานใช้เวลาให้เกิดประโยชน์ต่อตัวเอง และประเทศชาติ เหมือนกับความคิดที่ผมยังอยู่กับตัวเองวัย 86 ปี คือชอบอ่าน รู้จักระบบการใช้เงิน แม่บ้านบอกเสมอเสื้อผ้าสะอาด เสียงก้องในหูผม หยุดเขียนเปิดประตูหลังบ้าน ไปชิปกอล์ฟติดกับรั่วบ้าน กอล์ฟคือควาผ่อนคลายตรงกับหลังการศึกษา คือ ขยัน อดทน