รัสเซียหลุดพ้นข้อจำกัดอาวุธนิวเคลียร์ หลังสนธิสัญญากับสหรัฐฯ สิ้นสุดลง
5 กุมภาพันธ์ 2569 : รัสเซียไม่มีพันธะกับข้อจำกัดเกี่ยวกับจำนวนหัวรบนิวเคลียร์อีกต่อไป เนื่องจากสนธิสัญญาควบคุมอาวุธฉบับสุดท้ายกับสหรัฐอเมริกาหมดอายุลงแล้ว
เอเอฟพีรายงาน เมื่อวันพฤหัสบดีที่ 5 กุมภาพันธ์ 2569 กล่าวว่า สนธิสัญญาระหว่างสหรัฐอเมริกาและสหพันธรัฐรัสเซียว่าด้วยมาตรการลดและจำกัดอาวุธยุทธศาสตร์เชิงรุกเพิ่มเติม หรือที่รู้จักกันในชื่อสนธิสัญญานิวสตาร์ท (The New Start Treaty) สิ้นสุดลงในวันที่ 5 กุมภาพันธ์ 2026 แล้ว
หลังจากนี้ รัสเซียเตรียมปลดเปลื้องข้อจำกัดเกี่ยวกับจำนวนหัวรบนิวเคลียร์ที่พวกเขาจะสามารถใช้งานได้
การหมดอายุของสนธิสัญญาควบคุมอาวุธฉบับสุดท้ายกับสหรัฐอเมริกาจะเป็นการปลดพันธนาการต่อรัฐบาลมอสโกและวอชิงตันจากข้อจำกัดต่างๆ เกี่ยวกับคลังอาวุธนิวเคลียร์ของทั้งสองประเทศอย่างเป็นทางการ
นักรณรงค์เตือนว่า การล่มสลายของสนธิสัญญานี้อาจจุดชนวนการแข่งขันด้านอาวุธครั้งใหม่ระหว่างมหาอำนาจนิวเคลียร์ชั้นนำของโลก และกระตุ้นให้จีนขยายคลังอาวุธของตน
กระทรวงการต่างประเทศรัสเซียกล่าวในแถลงการณ์ว่า "เราสันนิษฐานว่าภาคีของสนธิสัญญานิวสตาร์ทไม่ได้ผูกพันด้วยพันธกรณีหรือคำประกาศสมมาตรใด ๆ ภายในบริบทของสนธิสัญญาอีกต่อไป"
"ถึงกระนั้น สหพันธรัฐรัสเซียตั้งใจที่จะดำเนินการอย่างรับผิดชอบและรอบคอบ แต่ก็พร้อมที่จะใช้มาตรการตอบโต้ที่เด็ดขาด หากความมั่นคงของชาติถูกคุกคาม" กระทรวงฯระบุ
ประธานาธิบดีวลาดิมีร์ ปูติน เคยเสนอในเดือนกันยายนว่าจะปฏิบัติตามข้อจำกัดหัวรบในสนธิสัญญาต่อไปอีกหนึ่งปี แต่เขากลับไม่ได้รับการตอบสนองอย่างเป็นทางการจากรัฐบาลวอชิงตัน
ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ กล่าวในขณะนั้นว่า "ฟังดูเป็นความคิดที่ดี" แต่ไม่มีการเจรจาใด ๆ ตามมา
ขณะที่ทำเนียบประธานาธิบดีรัสเซียระบุไว้ก่อนหน้านี้ว่ารัฐบาลมอสโกเปิดกว้างสำหรับการเจรจาในประเด็นนี้
เมื่อถูกถามเกี่ยวกับการสิ้นสุดของสนธิสัญญานิวสตาร์ท มาร์โก รูบิโอ รัฐมนตรีต่างประเทศสหรัฐฯ ดูเหมือนไม่รีบร้อนที่จะต่ออายุสนธิสัญญา โดยกล่าวเพียงว่าทรัมป์จะหารือเรื่องนี้ในภายหลัง
"ประธานาธิบดีเคยกล่าวไว้อย่างชัดเจนในอดีตว่า เพื่อให้มีการควบคุมอาวุธอย่างแท้จริงในศตวรรษที่ 21 เป็นไปไม่ได้ที่จะทำอะไรโดยไม่ขอให้จีนมาร่วมด้วย เนื่องจากคลังอาวุธนิวเคลียร์ของจีนมีขนาดใหญ่และเติบโตอย่างรวดเร็ว" รูบิโอกล่าว
แม้คลังอาวุธนิวเคลียร์ของจีนกำลังเติบโตอย่างรวดเร็วก็จริง แต่ยังคงต่ำกว่าระดับของรัสเซียและสหรัฐอเมริกาอยู่มาก
ในวาระแรกของทรัมป์ เขาดูเหมือนพร้อมที่จะปล่อยให้สนธิสัญญานิวสตาร์ทหมดอายุลง เนื่องจากเขายืนยันที่จะหารือในการดึงจีนเข้ามาร่วมด้วย
ก่อนหน้านี้ อดีตประธานาธิบดีโจ ไบเดนได้ทำข้อตกลงกับรัสเซียที่จะต่ออายุสนธิสัญญานิวสตาร์ทออกไปอีก 5 ปี หลังจากที่เขาเอาชนะทรัมป์ในการเลือกตั้งปี 2020 แต่ความตึงเครียดระหว่างสองประเทศก็เลวร้ายลงในภายหลังเนื่องจากการรุกรานยูเครน
สนธิสัญญาดังกล่าวซึ่งลงนามในปี 2010 โดยอดีตประธานาธิบดีดมิทรี เมดเวเดฟ ของรัสเซีย และอดีตประธานาธิบดีบารัค โอบามา ของสหรัฐอเมริกา มุ่งจำกัดคลังอาวุธนิวเคลียร์ของแต่ละฝ่ายไว้ที่ 1,550 หัวรบที่ใช้งานได้เชิงยุทธศาสตร์ ซึ่งลดลงเกือบ 30% จากขีดจำกัดเดิมที่กำหนดไว้ในปี 2002
นอกจากนี้ยังอนุญาตให้แต่ละฝ่ายทำการตรวจสอบคลังอาวุธนิวเคลียร์ของอีกฝ่ายในสถานที่จริงได้ แม้ว่าการตรวจสอบเหล่านี้จะถูกระงับในช่วงการระบาดของโควิด-19 และยังไม่ได้กลับมาดำเนินการต่อตั้งแต่นั้นมา
สมเด็จพระสันตะปาปาเลโอที่ 14 ตรัสเมื่อวันพุธว่า แต่ละฝ่ายจำเป็นต้องทำทุกวิถีทางเพื่อป้องกันการแข่งขันด้านอาวุธครั้งใหม่
"ข้าพเจ้าขอเรียกร้องให้ท่านอย่าละทิ้งเครื่องมือนี้โดยไม่พยายามทำให้แน่ใจว่ามีการติดตามผลอย่างเป็นรูปธรรมและมีประสิทธิภาพ" พระสันตะปาปาผู้ทรงประสูติในอเมริกาตรัสทิ้งท้าย
องค์กรระหว่างประเทศเพื่อการยุติอาวุธนิวเคลียร์เรียกร้องให้รัสเซียและสหรัฐอเมริกาให้คำมั่นที่จะเคารพข้อจำกัดของสนธิสัญญานิวสตาร์ทในระหว่างการเจรจาข้อตกลงใหม่
"หากไม่มีสนธิสัญญานิวสตาร์ท มีอันตรายอย่างแท้จริงที่การแข่งขันด้านอาวุธครั้งใหม่จะเร่งตัวขึ้นระหว่างสหรัฐฯ และรัสเซีย อาจมีหัวรบมากขึ้น, ระบบส่งอาวุธมากขึ้น, การฝึกซ้อมมากขึ้น และรัฐที่มีอาวุธนิวเคลียร์อื่นๆ อาจรู้สึกกดดันที่จะต้องตามให้ทัน" เมลิสซา พาร์ค ผู้อำนวยการบริหารของกลุ่มที่ได้รับรางวัลโนเบลสาขาสันติภาพกล่าว
เมื่อเดือนที่แล้ว วารสารนักวิทยาศาสตร์อะตอมได้เลื่อน "นาฬิกาวันสิ้นโลก" ของตนให้ใกล้เที่ยงคืนมากขึ้นกว่าที่เคย ท่ามกลางความกังวลว่าการหมดอายุของข้อตกลงอาจจุดชนวนการแข่งขันด้านอาวุธ
ทั้งนี้ รัสเซียและสหรัฐอเมริการ่วมกันควบคุมหัวรบนิวเคลียร์มากกว่า 80% ของโลก
ในปี 2019 ทั้งสองประเทศได้ถอนตัวออกจากสนธิสัญญาว่าด้วยอาวุธนิวเคลียร์พิสัยกลาง (INF) ซึ่งเป็นสนธิสัญญาสำคัญที่จำกัดการใช้ขีปนาวุธพิสัยกลาง
ในปี 2023 ปูตินได้ลงนามในกฎหมายเพิกถอนการให้สัตยาบันของรัสเซียต่อสนธิสัญญาห้ามทดสอบนิวเคลียร์อย่างครอบคลุม แม้รัฐบาลมอสโกระบุว่าจะยังคงยึดมั่นในการระงับการทดสอบอาวุธนิวเคลียร์ต่อไป
ในปี 2024 ผู้นำรัสเซียได้ลงนามในพระราชกฤษฎีกาลดเกณฑ์การใช้อาวุธนิวเคลียร์ หลังจากนั้นในเดือนตุลาคม ทรัมป์สั่งให้เพนตากอนเริ่มการทดสอบอาวุธนิวเคลียร์เพื่อให้เท่าเทียมกับจีนและรัสเซีย แม้ว่าเขาจะไม่ได้ดำเนินการตามคำสั่งนั้นจริงๆก็ตาม.
